Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ) αλλάζει όνομα και γίνεται Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών (PMOS)! Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε την αλλαγή του ονόματος και μελετάμε τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα για τη διατροφή, τα φυτικά προϊόντα και τα συμπληρώματα που έχουν μελετηθεί για τη διαχείριση του συνδρόμου.

Γιατί άλλαξε όνομα και ποια συμπτώματα περιλαμβάνει το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome, PMOS);

Το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών, είναι η πιο συχνή διαταραχή σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, επηρεάζοντας μία στις οκτώ γυναίκες.

Ο όρος «Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών» (Polycystic Ovarian Syndrome, PCOS) αντικαταστάθηκε πρόσφατα από τον όρο «Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών» (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome, PMOS), διότι η προηγούμενη ονομασία δεν απέδιδε με ακρίβεια την πολυσυστηματική διάσταση της διαταραχής. Ειδικότερα, ο προηγούμενος όρος ήταν παραπλανητικός: οι πάσχουσες δεν εμφανίζουν πραγματικές κύστες στις ωοθήκες, η ονομασία επικεντρωνόταν αποκλειστικά στο αναπαραγωγικό σύστημα, παραβλέποντας τις σημαντικές ενδοκρινικές και μεταβολικές ανισορροπίες που σχετίζονται με την κατάσταση, όπως η ινσουλινοαντίσταση και ο υπερανδρογονισμός. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση στη διάγνωση και τον στιγματισμό των ασθενών. Έτσι, προτάθηκε ο νέος όρος «Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών», ο οποίος αντικατοπτρίζει πληρέστερα την παθοφυσιολογία του συνδρόμου.

Το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από διάφορα σημεία και συμπτώματα που διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. Οι γυναίκες με Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών συχνά υποφέρουν από παρατεταμένους εμμηνορροϊκούς κύκλους ή  αμηνόρροια και αυξημένα επίπεδα ανδρικών ορμονών. Ως αποτέλεσμα της διαταραγμένης ορμονικής ισορροπίας, στις ωοθήκες μπορούν να συσσωρευτούν πολλά μικρά ανώριμα ωοθυλάκια τα οποία μέχρι πρότινος λανθασμένα χαρακτηρίζονταν ως κύστες. Επιπλέον, το σύνδρομο μπορεί να χαρακτηρίζεται από αντίσταση στην ινσουλίνη, παχυσαρκία, υπογονιμότητα, κοιλιακό πόνο, ακμή, εκτεταμένη τριχοφυΐα και εναλλαγές της διάθεσης. Το σύνδρομο αυξάνει τον κίνδυνο χρόνιων παθήσεων, όπως είναι οι δυσλιπιδαιμίες, οι καρδιακές παθήσεις, η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου II και διάφορες μορφές καρκίνου.

Ποια είναι η αιτιολογία του Πολυενδοκρινικού Μεταβολικού Συνδρόμου Ωοθηκών;

Το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών εμφανίζει διάφορες αιτιολογίες από τις οποίες ο υπερανδρογονισμός επικρατεί. Αυτό σημαίνει ότι διάφορες ανδρικές ορμόνες, συμπεριλαμβανομένης της τεστοστερόνης, των προανδρογόνων, της ροστενδιόνης και της θειικής δεϋδροεπιανδροστερόνης, ανευρίσκονται σε αυξημένα επίπεδα στις γυναίκες. Τα ανεβασμένα ανδρογόνα στις ωοθήκες οδηγούν σε δυσλειτουργία της ωρίμανσης των ωοθυλακίων, οδηγώντας προοδευτικά σε ατρησία, μια κατάσταση στην οποία τα ωοθυλάκια των ωοθηκών αποσυντίθενται με απότομο ρυθμό, προκαλώντας υπογονιμότητα .

Πώς σχετίζεται η  διατροφή με το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών;

Σε επίπεδο υδατανθράκων

Σύμφωνα με μελέτες, το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών σχετίζεται με την κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων. Μάλιστα, παρατηρήθηκε ότι γυναίκες που καταναλώνουν περισσότερα αμυλούχα τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, όπως κέικ και μπισκότα, βρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης του συγκεκριμένου συνδρόμου. Η κατανάλωση επεξεργασμένων υδατανθράκων ανεβάζει την τιμή της γλυκόζης στο αίμα και επάγει μια κατάσταση φλεγμονής στον οργανισμό. Επομένως, συστήνεται για τις γυναίκες με Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών να καταναλώνουν περισσότερους ακατέργαστους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες που βρίσκονται σε προϊόντα ολικής άλεσης, φρούτα και λαχανικά, έναντι απλών υδατανθράκων που βρίσκονται σε λευκά αμυλούχα τρόφιμα, όπως λευκό ρύζι, λευκό ψωμί, γλυκά και αλμυρά σνακ. Ακόμη, έχει προταθεί οι υδατάνθρακες να καλύπτουν όχι περισσότερο από το 45% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης μέσα στην ημέρα, δηλαδή αν μια γυναίκα καταναλώνει ημερησίως 1800 θερμίδες, οι 810 να προέρχονται από υδατάνθρακες.

Σε επίπεδο λιπιδίων

Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες ανάπτυξης υπερανδρογονισμού που στη συνέχεια εξελίσσεται σε Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών. Μια δίαιτα πλούσια σε κορεσμένα λιπίδια προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη και οδηγεί σε δυσλιπιδαιμία, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση της LDL και της ολικής χοληστερόλης και μείωση της καρδιοπροστατευτικής HDL χοληστερόλης. Η κατανάλωση υψηλών ποσοτήτων κορεσμένων λιπαρών αυξάνει τις πιθανότητες ορμονικής ανισορροπίας, ενώ η κατανάλωση ακόρεστων λιπαρών οξέων βελτιώνει την ωορρηξία. Τα ακόρεστα λιπαρά περιλαμβάνουν τα μονοακόρεστα και πολυακόρεστα. Πηγές μονοακόρεστων λιπαρών είναι το ελαιόλαδο, το αβοκάντο, οι ξηροί καρποί. Πηγές πολυακόρεστων είναι τα λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός, οι σαρδέλες και σπόροι όπως ο λιναρόσπορος, οι σπόροι chia.

Σε επίπεδο πρωτεϊνών

Η πρωτεΐνη είναι ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά, καθώς είναι ρυθμιστικό, δομικό και λειτουργικό θρεπτικό συστατικό. Σε αντίθεση με τους υδατάνθρακες και τα λίπη, μια δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες βρέθηκε ευεργετική για την ορμονική δραστηριότητα. Όταν αναφερόμαστε σε δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη εννοούμε ότι τα γραμμάρια πρωτεΐνης που καταναλώνει ημερησίως το άτομο κυμαίνονται από 1,2-1,5 επί τα κιλά του σωματικού του βάρους. Φυσικά θα ήταν ωφέλιμη η επικοινωνία με έναν επαγγελματία Διαιτολόγο- Διατροφολόγο για την παροχή ενός διατροφικού πλάνου υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, προσαρμοσμένο στις προτιμήσεις σας.

Έχουν μελετηθεί προϊόντα φυτικής προέλευσης και συμπληρώματα για τη βελτίωση του Πολυενδοκρινικού Μεταβολικού Συνδρόμου Ωοθηκών;

Θετικά αποτελέσματα στη συμπτωματολογία του Πολυενδοκρινικού Μεταβολικού Συνδρόμου Ωοθηκών φάνηκαν να προσφέρουν φυτικά προϊόντα, όπως η γέλη από αλόη βέρα, το εκχύλισμα κουρκουμίνης,  ο λιναρόσπορος, το εκχύλισμα τριγωνέλλας (Fenugreek), το εκχύλισμα γλυκόριζας και το πράσινο τσάι.

Η χορήγηση συμπληρωμάτων μικροθρεπτικών συστατικών που περιλαμβάνουν φολικό οξύ, βιταμίνη Ε, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, σελήνιο έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης και γενικότερα στην βελτίωση της ορμονικής ισορροπίας των γυναικών με Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών. Επιπλέον, ορισμένες μελέτες δείχνουν μια ευεργετική επίδραση της βιταμίνης D στη βελτίωση του γλυκαιμικού μεταβολισμού σε γυναίκες που εμφάνισαν ανεπάρκεια βιταμίνης D. Αρκετές μελέτες έχουν επισημάνει ότι η ινοσιτόλη- ένα σάκχαρο που ανήκει στην οικογένεια βιταμινών Β- είναι ένα χρήσιμο μόριο ικανό να εξουδετερώσει τα κλινικά και μεταβολικά συμπτώματα του Πολενδοκρινικού Μεταβολικού Συνδρόμου Ωοθηκών. Συγκεκριμένα, η ινοσιτόλη φαίνεται να διαδραματίζει κύριο ρόλο στη σύνθεση ανδρογόνων, τη ρύθμιση της ινσουλίνης και τον μεταβολισμό της γλυκόζης.

Εντούτοις, απαιτούνται περισσότερες έρευνες για να προσδιοριστεί η αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών και οι αλληλεπιδράσεις τους με τις βιολογικές διεργασίες που διέπουν το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών.

Διατροφή για το Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών στην πράξη

1. Καταναλώνουμε πρωινό πλούσιο σε πρωτεΐνη: Ένα ισορροπημένο πρωινό με επαρκή ποσότητα πρωτεΐνης μπορεί να συμβάλλει στην γλυκαιμική ρύθμιση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Καλές επιλογές αποτελούν η ομελέτα με αβγά και ψωμί ολικής άλεσης, το γιαούρτι με φρούτα, το τυρί cottage με παξιμάδι ολικής και ντομάτα, το κεφίρ με συνοδευτικό φρούτα και ξηρούς καρπούς.

2. Προτιμάμε ακατέργαστους υδατάνθρακες στα γεύματα μας: Τα τρόφιμα με ακατέργαστους υδατάνθρακες αυξάνουν σταδιακά το σάκχαρο στο αίμα, ρυθμίζοντας τα επίπεδα όρεξης. Καλές επιλογές αποτελούν τα προϊόντα ολικής άλεσης, η βρώμη, το καστανό ρύζι, τα όσπρια.

3. Δεν παραλείπουμε τα φρούτα και τα λαχανικά: Τα τρόφιμα αυτά ενισχύουν την πρόσληψη φυτικών ινών, βιταμινών και αντιοξειδωτικών συστατικών. Συνεπώς, επιλέγουμε φρούτα αρεσκείας ως ενδιάμεσα γευμάτων έναντι τυποποιημένων σνακ και διαμορφώνουμε το μεσημεριανό και το βραδινό με συνοδευτικό σαλάτα.

4. Προσέχουμε τις πηγές λίπους που καταναλώνουμε: Ελαχιστοποιούμε τις πηγές τρανς λιπαρών οξέων (βρίσκονται σε τυποποιημένα σνακ όπως μπισκότα, ντόνατ, πατατάκια, κρουασάν) και μετριάζουμε την κατανάλωση κορεσμένων- εξαιρούνται αυτά που φυσικώς εμπεριέχονται στα γαλακτοκομικά και τυριά. Δίνουμε έμφαση στα καλά λιπαρά, που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, τις ελιές, το αβοκάντο, τους ξηρούς καρπούς με προσοχή φυσικά στη μερίδα, αφού είναι πυκνά ενεργειακά.

5. Σε περίπτωση αυξημένου σωματικού βάρους, ακολουθούμε μια δίαιτα θερμιδικού ελλείμματος για σταδιακή απώλεια βάρους. Ακόμη και η μέτρια απώλεια βάρους βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τα επίπεδα των ορμονών. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε ένα εξατομικευμένο και ισορροπημένο διατροφικό πλάνο.

Αν επιθυμείτε εξατομικευμένη υποστήριξη για τη διαχείριση του Πολυενδοκρινικού Μεταβολικού Συνδρόμου Ωοθηκών (πρώην γνωστό ως Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών) μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας για να προγραμματίσετε μια συνεδρία με τη διαιτολόγο!

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Shahid, R., Iahtisham-Ul-Haq, Mahnoor, Awan, K.A., Iqbal, M.J., Munir, H. and Saeed, I. (2022) ‘Diet and lifestyle modifications for effective management of polycystic ovarian syndrome (PCOS)’, Journal of Food Biochemistry, 46(7), e14117. Available at: https://doi.org/10.1111/jfbc.14117.

2. Di Lorenzo, M., Cacciapuoti, N., Lonardo, M.S., Nasti, G., Gautiero, C., Belfiore, A., Guida, B. and Chiurazzi, M. (2023) ‘Pathophysiology and Nutritional Approaches in Polycystic Ovary Syndrome (PCOS): A Comprehensive Review’, Archives of Gynecology and Obstetrics, published online 22 May 2023.

3. Teede, H.J., Bahri Khomami, M., Morman, R., Laven, J.S.E., Joham, A.E., Costello, M.F., Patil, M., Rees, D.A., Berry, L., Cree, M.G., Zhao, H., Norman, R.J., Dokras, A. and Piltonen, T. (2026) ‘Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovarian syndrome: a multistep global consensus process’, The Lancet, published online 12 May. Available at: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(26)00717-8.